ماری کوری که بود؟
ماری کوری (Marie Curie) با نام اصلی ماریا اسکلودوفسکا، فیزیک‌دان و شیمی‌دان لهستانی‌تبار فرانسوی بود که از ۱۸۶۷ تا ۱۹۳۴ زندگی کرد. او همراه همسرش پیر کوری دو عنصر تازه به نام‌های پولونیوم و رادیوم را کشف کرد، واژه «پرتوزایی» (رادیواکتیویته) را برای این پدیده به کار برد و نشان داد که پرتوزایی ویژگی خود اتم است و به ترکیب شیمیایی ماده بستگی ندارد. ماری کوری نخستین زنی بود که جایزه نوبل گرفت و تنها کسی است که در دو رشته علمی متفاوت برنده نوبل شده است: فیزیک در ۱۹۰۳ به‌طور مشترک و شیمی در ۱۹۱۱ به‌تنهایی. پژوهش‌های او پایه فیزیک هسته‌ای و پرتودرمانی سرطان شد.
ماری کوری در یک نگاه
| موضوع | توضیح |
|---|---|
| نام کامل | ماریا سالومه اسکلودوفسکا، پس از ازدواج ماری کوری |
| تولد | ۷ نوامبر ۱۸۶۷، ورشو، در بخشی از لهستان که آن زمان زیر سلطه امپراتوری روسیه بود |
| درگذشت | ۴ ژوئیه ۱۹۳۴، آسایشگاه سانسلموز در پاسی، جنوب شرقی فرانسه |
| علت مرگ | کم‌خونی آپلاستیک، که آن را به قرار گرفتن طولانی در معرض پرتو نسبت می‌دهند |
| رشته‌ها | فیزیک و شیمی |
| کشفیات اصلی | عنصرهای پولونیوم و رادیوم، و تعریف پرتوزایی به‌عنوان ویژگی اتم |
| جوایز نوبل | فیزیک ۱۹۰۳ (مشترک با پیر کوری و هانری بکرل) و شیمی ۱۹۱۱ (به‌تنهایی) |
| همسر | پیر کوری، فیزیک‌دان فرانسوی |
| فرزندان | ایرن ژولیو کوری (برنده نوبل شیمی ۱۹۳۵) و اِو کوری (نویسنده) |
پرتوزایی چیست؛ مفهومی که نام ماری کوری با آن گره خورده است
برای فهم کار ماری کوری، اول باید بدانیم پرتوزایی چیست. هر اتم هسته‌ای دارد که از پروتون و نوترون ساخته شده است. در بیشتر اتم‌ها این هسته پایدار است و بدون دخالت بیرونی تغییر نمی‌کند. اما هسته برخی اتم‌ها ناپایدار است. این هسته‌ها به‌مرور و خودبه‌خود تغییر می‌کنند و در این فرایند، ذره یا انرژی به بیرون می‌فرستند. به این پدیده پرتوزایی یا واپاشی پرتوزا می‌گویند. نتیجه واپاشی معمولاً اتمی از عنصر دیگر است؛ یعنی یک عنصر به‌تدریج به عنصر دیگری تبدیل می‌شود.
پرتوهایی که از این هسته‌ها بیرون می‌آیند سه نوع اصلی دارند:
| نوع پرتو | ماهیت | قدرت نفوذ |
|---|---|---|
| آلفا | ذره‌ای شامل دو پروتون و دو نوترون (هسته هلیوم) | کم؛ یک برگ کاغذ یا لایه بیرونی پوست جلوی آن را می‌گیرد، اما اگر ماده وارد بدن شود بسیار آسیب‌زاست |
| بتا | الکترون (یا پوزیترون) پرسرعت | متوسط؛ یک ورقه نازک فلزی مانند آلومینیوم آن را متوقف می‌کند |
| گاما | موج الکترومغناطیسی بسیار پرانرژی، از خانواده نور و پرتو ایکس | زیاد؛ برای کاهش آن به لایه ضخیم سرب یا بتن نیاز است |
یک مفهوم کلیدی دیگر «نیمه‌عمر» است. نیمه‌عمر مدت زمانی است که طول می‌کشد تا نیمی از اتم‌های یک نمونه پرتوزا واپاشیده شوند. این زمان برای هر ایزوتوپ ثابت است و از چند کسر ثانیه تا میلیاردها سال متغیر است. برای نمونه، نیمه‌عمر رادیوم ۲۲۶، رایج‌ترین ایزوتوپ رادیوم، حدود ۱۶۰۰ سال است و نیمه‌عمر پولونیوم ۲۱۰ حدود ۱۳۸ روز.
باید توجه داشت که بخشی از این توضیحات، مثل وجود هسته اتم و ماهیت دقیق پرتوهای آلفا و بتا، بعدها و با کار دانشمندانی چون ارنست رادرفورد روشن شد. سهم ماری کوری آن بود که پرسش درست را مطرح کرد و با اندازه‌گیری دقیق نشان داد که منبع این پرتوها درون خود اتم است.
دستاوردهای اصلی ماری کوری
۱. اثبات اینکه پرتوزایی ویژگی اتم است
در ۱۸۹۶، هانری بکرل، فیزیک‌دان فرانسوی، دریافت که نمک‌های اورانیوم بدون آنکه در معرض نور قرار بگیرند، پرتوهایی نامرئی می‌فرستند که روی صفحه عکاسی اثر می‌گذارد. ماری کوری در ۱۸۹۷ این پدیده را موضوع رساله دکتری خود کرد. او از الکترومتری استفاده کرد که پیر کوری و برادرش ژاک بر پایه اثر پیزوالکتریک ساخته بودند. این دستگاه جریان الکتریکی بسیار ضعیفی را که پرتوها در هوا ایجاد می‌کنند، با دقت اندازه می‌گرفت.
ماری کوری با آزمایش ترکیب‌های مختلف اورانیوم به نتیجه‌ای مهم رسید: شدت پرتو فقط به مقدار اورانیوم موجود در نمونه بستگی داشت و مهم نبود که اورانیوم به چه شکل شیمیایی، خشک یا مرطوب، خالص یا در ترکیب، باشد. معنای این یافته آن بود که پرتو از واکنش شیمیایی میان مولکول‌ها نمی‌آید، بلکه از درون خود اتم اورانیوم می‌آید. این نتیجه راه را برای این ایده باز کرد که اتم، برخلاف تصور رایج آن زمان، ساختار درونی دارد و می‌تواند تغییر کند.
او همچنین نشان داد که عنصر توریم هم پرتوزاست. این یافته تقریباً هم‌زمان و مستقل از او، به‌وسیله گرهارد اشمیت در آلمان هم گزارش شد. در ۱۸۹۸، ماری و پیر کوری واژه «رادیواکتیویته» را برای این پدیده به کار بردند که در فارسی آن را پرتوزایی می‌نامیم.
۲. کشف پولونیوم
ماری کوری هنگام اندازه‌گیری کانی‌ها به نکته‌ای عجیب رسید. سنگ معدن اورانیوم به نام پیچ‌بلند (اورانینیت) بسیار پرتوزاتر از آن بود که مقدار اورانیوم درونش توضیح بدهد. او نتیجه گرفت که این سنگ باید عنصری ناشناخته و بسیار پرتوزاتر در خود داشته باشد. پیر کوری پژوهش خود را کنار گذاشت و به او پیوست.
روش آن‌ها ترکیبی از شیمی و فیزیک بود. سنگ معدن را با روش‌های شیمیایی به بخش‌های مختلف جدا می‌کردند و پرتوزایی هر بخش را با الکترومتر می‌سنجیدند. بخشی که پرتوزاتر بود، دوباره جداسازی می‌شد. در ژوئیه ۱۸۹۸، آن‌ها وجود عنصری تازه را اعلام کردند که همراه بیسموت جدا می‌شد. ماری کوری نام آن را به یاد میهنش لهستان، «پولونیوم» گذاشت. این انتخاب معنای سیاسی هم داشت، چون لهستان در آن زمان کشوری مستقل روی نقشه نبود و میان روسیه، پروس و اتریش تقسیم شده بود.
۳. کشف رادیوم و جداسازی آن
در دسامبر ۱۸۹۸، کوری‌ها همراه گوستاو بمون، عنصر دوم را اعلام کردند که همراه باریم جدا می‌شد. نام آن را از واژه لاتین radius به معنای «پرتو»، «رادیوم» گذاشتند. رادیوم بسیار پرتوزاتر از اورانیوم بود و نمک‌های آن در تاریکی نور ضعیفی از خود می‌تاباندند.
اما اعلام کشف یک عنصر برای شیمی‌دانان آن زمان کافی نبود. آن‌ها می‌خواستند عنصر جداسازی شود و وزن اتمی‌اش اندازه‌گیری شود. مقدار رادیوم در سنگ معدن بسیار ناچیز بود. ماری کوری سال‌ها در انباری محقر در مدرسه فیزیک و شیمی صنعتی پاریس، چند تن پسماند سنگ معدن از معادن یواخیمستال در بوهم (جمهوری چک امروز) را با دست فرآوری کرد. سرانجام در ۱۹۰۲ حدود یک دهم گرم کلرید رادیوم خالص به دست آورد و وزن اتمی رادیوم را اندازه گرفت. در ۱۹۱۰ نیز همراه آندره لویی دبیرن، رادیوم را به شکل فلز خالص جدا کرد.
پولونیوم به دلیل نیمه‌عمر کوتاهش جداسازی بسیار دشوارتری داشت و کوری‌ها نتوانستند آن را به مقدار قابل توجه خالص کنند.
۴. دو جایزه نوبل
جایزه نوبل فیزیک ۱۹۰۳ به‌طور مشترک اهدا شد: نیمی از آن به هانری بکرل برای کشف پرتوزایی خودبه‌خودی، و نیم دیگر به پیر و ماری کوری برای پژوهش‌های مشترکشان درباره پدیده پرتوی که بکرل کشف کرده بود. بر اساس اسناد تاریخی، در پیشنهاد اولیه نام ماری کوری نیامده بود و پس از آنکه پیر کوری از این موضوع مطلع شد و بر سهم همسرش تأکید کرد، نام او هم افزوده شد. ماری کوری به این ترتیب نخستین زن برنده نوبل شد.
جایزه نوبل شیمی ۱۹۱۱ به‌تنهایی به ماری کوری رسید، برای کشف عنصرهای رادیوم و پولونیوم، جداسازی رادیوم و مطالعه ماهیت و ترکیب‌های آن. او تا امروز تنها کسی است که در دو رشته علمی متفاوت نوبل گرفته است. لینوس پاولینگ هم دو نوبل انفرادی دارد، اما یکی از آن‌ها نوبل صلح است.
| جایزه | سال | شریکان | دلیل اهدا |
|---|---|---|---|
| نوبل فیزیک | ۱۹۰۳ | هانری بکرل (نیمی از جایزه) و پیر کوری (همراه ماری، نیم دیگر) | پژوهش مشترک درباره پدیده پرتوزایی که بکرل کشف کرده بود |
| نوبل شیمی | ۱۹۱۱ | بدون شریک | کشف رادیوم و پولونیوم، جداسازی رادیوم و مطالعه ترکیب‌های آن |
۵. کاربرد پزشکی و رادیولوژی در جنگ
کمی پس از کشف رادیوم معلوم شد که پرتوهای آن بافت زنده را تخریب می‌کند. پزشکان به‌سرعت از این ویژگی برای از بین بردن بافت‌های سرطانی استفاده کردند. این شیوه، که در فرانسه «کوری‌تراپی» نام گرفت، از ریشه‌های پرتودرمانی امروز است. ماری کوری در مؤسسه رادیوم پاریس بخشی را به پژوهش پزشکی اختصاص داد.
در جنگ جهانی اول، ماری کوری دریافت که جراحان جبهه برای پیدا کردن گلوله و ترکش و تشخیص شکستگی به دستگاه پرتو ایکس نیاز دارند. او خودروهایی را به دستگاه رادیوگرافی و مولد برق مجهز کرد که به «کوری‌های کوچک» (petites Curies) معروف شدند. طبق منابع رایج، تا پایان جنگ حدود ۲۰ واحد سیار و حدود ۲۰۰ ایستگاه ثابت رادیولوژی با کمک او راه‌اندازی شد. او رانندگی آموخت، خودش به جبهه می‌رفت و همراه دخترش ایرن، زنان داوطلب را برای کار با این دستگاه‌ها آموزش داد.
۶. بنیان‌گذاری مؤسسه‌های پژوهشی
ساختمان مؤسسه رادیوم در پاریس در ۱۹۱۴ آماده شد و پس از جنگ به یکی از مراکز اصلی پژوهش پرتوزایی در جهان تبدیل شد. امروز این مجموعه با نام مؤسسه کوری شناخته می‌شود. در ۱۹۳۲ نیز مؤسسه رادیوم ورشو با حمایت و حضور او افتتاح شد و مدیریت آن به خواهرش برونیسلاوا رسید. ماری کوری تصمیم گرفت روش جداسازی رادیوم را ثبت اختراع نکند تا پژوهشگران و صنعت بتوانند آزادانه از آن استفاده کنند.
زندگی و زمانه ماری کوری
کودکی در ورشوی تحت سلطه روسیه
ماریا اسکلودوفسکا کوچک‌ترین فرزند از پنج فرزند خانواده‌ای معلم بود. پدرش ولادیسلاو معلم ریاضی و فیزیک بود و مادرش برونیسلاوا مدیریت یک مدرسه دخترانه را بر عهده داشت. خانواده به دلیل گرایش‌های میهن‌دوستانه زیر فشار مقامات روس و در تنگنای مالی بود. ماریا در کودکی خواهرش زوفیا را بر اثر تیفوس و سپس مادرش را بر اثر سل از دست داد.
او دانش‌آموزی درخشان بود، اما دانشگاه‌های لهستان تحت سلطه روسیه زنان را نمی‌پذیرفتند. ماریا مدتی در «دانشگاه سیار» ورشو درس خواند؛ شبکه‌ای مخفی از کلاس‌ها که به زنان و جوانان لهستانی آموزش می‌داد. او با خواهرش برونیسلاوا قرار گذاشت که ابتدا با درآمد معلمی سرخانه به تحصیل خواهرش در رشته پزشکی در پاریس کمک کند و سپس خواهرش به او کمک کند. ماریا چند سال به‌عنوان معلم سرخانه کار کرد.
تحصیل در پاریس و ازدواج با پیر کوری
ماریا در ۱۸۹۱ به پاریس رفت و در دانشگاه سوربن ثبت‌نام کرد. در این دوره نام فرانسوی «ماری» را برای خود برگزید. با وجود فقر و سختی زندگی، در ۱۸۹۳ مدرک کارشناسی فیزیک را با رتبه اول و در ۱۸۹۴ مدرک ریاضی را با رتبه دوم گرفت. در ۱۸۹۴ با پیر کوری آشنا شد که آن زمان در زمینه مغناطیس و بلورها پژوهش می‌کرد. آن دو در ژوئیه ۱۸۹۵ ازدواج کردند. دخترشان ایرن در ۱۸۹۷ و اِو در ۱۹۰۴ به دنیا آمدند.
مرگ پیر کوری و ادامه کار
در آوریل ۱۹۰۶ پیر کوری در یکی از خیابان‌های پاریس زیر چرخ یک گاری اسبی جان باخت. دانشگاه پاریس کرسی استادی پیر را به او سپرد و ماری کوری نخستین زنی شد که در سوربن استاد شد.
سال ۱۹۱۱؛ دشوارترین سال
در ژانویه ۱۹۱۱ ماری کوری نامزد عضویت در فرهنگستان علوم فرانسه شد، اما با اختلاف اندکی به ادوارد برانلی رأی باخت. در همان سال، رابطه او با فیزیک‌دان فرانسوی پل لانژون، که از همسرش جدا زندگی می‌کرد، در مطبوعات فرانسه جنجال بزرگی به پا کرد. برخی روزنامه‌ها با لحنی تند و گاه بیگانه‌ستیزانه به او حمله کردند و او را زنی خارجی توصیف کردند. در همین فضا، خبر نوبل شیمی او اعلام شد و حتی یکی از اعضای کمیته پیشنهاد کرد که برای دریافت جایزه به استکهلم نرود. ماری کوری پاسخ داد که جایزه به کار علمی او داده شده و به زندگی خصوصی‌اش ربطی ندارد، و در مراسم شرکت کرد.
سال‌های پس از جنگ
در ۱۹۲۱، ماری کوری به آمریکا سفر کرد. زنان آمریکایی به ابتکار روزنامه‌نگاری به نام میسی ملونی برای خرید یک گرم رادیوم برای آزمایشگاه او پول جمع کرده بودند و رئیس‌جمهور هاردینگ این هدیه را به او تقدیم کرد. سفر دوم او در ۱۹۲۹ به تأمین رادیوم مؤسسه ورشو کمک کرد.
بیماری و مرگ
ماری کوری سال‌ها بدون محافظت با مواد پرتوزا کار کرده بود. او گاهی لوله‌های رادیوم را در جیب یا کشوی میزش نگه می‌داشت و در جنگ بدون محافظ کافی با پرتو ایکس کار کرده بود. در سال‌های پایانی عمر، بینایی‌اش به دلیل آب مروارید ضعیف شد و سلامتش رو به افول گذاشت. او در ۴ ژوئیه ۱۹۳۴ در آسایشگاهی در کوه‌های آلپ فرانسه درگذشت. تشخیص پزشکان کم‌خونی آپلاستیک بود؛ بیماری‌ای که در آن مغز استخوان توان ساختن کافی گلبول‌های قرمز، گلبول‌های سفید و پلاکت را از دست می‌دهد. این بیماری را به قرار گرفتن طولانی او در معرض پرتو نسبت می‌دهند.
گاه‌شمار زندگی ماری کوری
| سال | رویداد |
|---|---|
| ۱۸۶۷ | تولد در ورشو، ۷ نوامبر |
| ۱۸۹۱ | مهاجرت به پاریس و ثبت‌نام در سوربن |
| ۱۸۹۳ و ۱۸۹۴ | دریافت مدرک فیزیک و سپس ریاضی |
| ۱۸۹۵ | ازدواج با پیر کوری |
| ۱۸۹۶ | کشف پرتوهای اورانیوم به‌وسیله هانری بکرل |
| ۱۸۹۷ | آغاز پژوهش دکتری درباره پرتوهای اورانیوم و تولد ایرن |
| ۱۸۹۸ | کاربرد واژه پرتوزایی، اعلام کشف پولونیوم (ژوئیه) و رادیوم (دسامبر) |
| ۱۹۰۲ | به دست آوردن حدود یک دهم گرم کلرید رادیوم خالص |
| ۱۹۰۳ | دفاع از رساله دکتری و دریافت نوبل فیزیک به‌طور مشترک |
| ۱۹۰۴ | تولد اِو |
| ۱۹۰۶ | مرگ پیر کوری و آغاز استادی ماری در سوربن |
| ۱۹۱۰ | جداسازی فلز رادیوم همراه آندره لویی دبیرن |
| ۱۹۱۱ | ناکامی در انتخابات فرهنگستان علوم و دریافت نوبل شیمی |
| ۱۹۱۴ | تکمیل مؤسسه رادیوم پاریس و آغاز جنگ جهانی اول |
| ۱۹۱۴ تا ۱۹۱۸ | راه‌اندازی واحدهای سیار و ثابت رادیولوژی برای جبهه |
| ۱۹۲۱ | سفر به آمریکا و دریافت یک گرم رادیوم |
| ۱۹۳۲ | افتتاح مؤسسه رادیوم ورشو |
| ۱۹۳۴ | درگذشت بر اثر کم‌خونی آپلاستیک، ۴ ژوئیه |
| ۱۹۹۵ | انتقال بقایای او و پیر کوری به پانتئون پاریس |
واقعیت و افسانه درباره ماری کوری
شهرت زیاد ماری کوری باعث شده است برخی گزاره‌های نادقیق درباره او رایج شود:
- «ماری کوری پرتوزایی را کشف کرد». دقیق نیست. پرتوهای اورانیوم را هانری بکرل در ۱۸۹۶ کشف کرد. سهم ماری کوری نام‌گذاری این پدیده، نشان دادن اینکه ویژگی اتم است، یافتن پرتوزایی توریم و کشف دو عنصر پرتوزای تازه بود.
- «او به‌تنهایی رادیوم را کشف کرد». کشف پولونیوم و رادیوم کار مشترک ماری و پیر کوری بود و در اعلام کشف رادیوم، گوستاو بمون هم همکاری داشت. ایده اولیه وجود عنصری ناشناخته در پیچ‌بلند و بخش بزرگ کار جداسازی رادیوم، به ماری کوری تعلق دارد.
- «نوبل فیزیک را فقط به خاطر همسرش گرفت». این برداشت نادرست است. پژوهش پرتوزایی از ابتدا موضوع رساله دکتری ماری بود و پیر بعداً به او پیوست. نوبل شیمی ۱۹۱۱ هم که پس از مرگ پیر به‌تنهایی به او رسید، سهم مستقل او را نشان می‌دهد.
- «مرگ او فقط به دلیل رادیوم بود». علت مرگ کم‌خونی آپلاستیک بود که آن را به قرار گرفتن طولانی در معرض پرتو نسبت می‌دهند. اما سهم دقیق هر منبع، یعنی رادیوم آزمایشگاه یا پرتو ایکس دوره جنگ، به‌طور قطعی روشن نیست.
- «یادداشت‌هایش هنوز پرتوزا هستند». این گزاره تا حد زیادی درست است. دفترهای آزمایشگاهی او به دلیل آلودگی به رادیوم ۲۲۶ با نیمه‌عمر حدود ۱۶۰۰ سال، همچنان پرتوزا هستند و در کتابخانه ملی فرانسه با تدابیر ایمنی نگهداری می‌شوند.
میراث ماری کوری
میراث ماری کوری را می‌توان در چند سطح دید. در سطح علمی، کار او نشان داد که اتم تغییرناپذیر نیست و منبع انرژی عظیمی در درون خود دارد. این ایده پایه پژوهش‌های بعدی رادرفورد، سادی و دیگران درباره ساختار اتم و تبدیل عنصرها شد و در نهایت به فیزیک هسته‌ای انجامید. روش او، یعنی ترکیب جداسازی شیمیایی با اندازه‌گیری دقیق پرتو، سرآغاز شاخه‌ای به نام رادیوشیمی بود.
در پزشکی، استفاده از رادیوم برای درمان سرطان مسیری را گشود که به پرتودرمانی و پزشکی هسته‌ای امروز رسید، هرچند امروزه بیشتر از ایزوتوپ‌ها و دستگاه‌های دیگر استفاده می‌شود. آسیب‌هایی که خود او و دیگر پژوهشگران نخستین نسل دیدند نیز به شکل‌گیری قواعد حفاظت در برابر پرتو کمک کرد.
نام او در علم ماندگار شده است. واحد «کوری» برای سنجش مقدار پرتوزایی به افتخار کوری‌ها نام‌گذاری شد و عنصر شماره ۹۶ جدول تناوبی «کوریم» نام گرفت. در ۱۹۹۵ بقایای ماری و پیر کوری به پانتئون پاریس منتقل شد و ماری کوری نخستین زنی شد که به دلیل دستاوردهای خود در آنجا به خاک سپرده شد.
در سطح اجتماعی، ماری کوری الگوی نسل‌های بعدی زنان دانشمند شد. دخترش ایرن ژولیو کوری هم همراه همسرش فردریک ژولیو در ۱۹۳۵ برای کشف پرتوزایی مصنوعی نوبل شیمی گرفت. دختر دیگرش اِو کوری زندگی‌نامه‌ای مشهور درباره مادرش نوشت.
سوالات متداول
ماری کوری اهل کجا بود؟
ماری کوری در ورشو به دنیا آمد که آن زمان در بخشی از لهستان زیر سلطه امپراتوری روسیه قرار داشت. او در ۱۸۹۱ به پاریس رفت و بیشتر عمر علمی خود را در فرانسه گذراند.
ماری کوری چند جایزه نوبل گرفت؟
دو جایزه نوبل: فیزیک ۱۹۰۳ به‌طور مشترک با پیر کوری و هانری بکرل، و شیمی ۱۹۱۱ به‌تنهایی.
ماری کوری چه چیزی را کشف کرد؟
او همراه پیر کوری پولونیوم و رادیوم را در ۱۸۹۸ کشف کرد و نشان داد که پرتوزایی ویژگی اتم است. خود پرتوهای اورانیوم را پیش‌تر بکرل کشف کرده بود.
به زبان ساده، پرتوزایی یعنی چه؟
هسته برخی اتم‌ها ناپایدار است و خودبه‌خود تغییر می‌کند، پرتو آلفا، بتا یا گاما می‌فرستد و معمولاً به عنصر دیگری تبدیل می‌شود.
ماری کوری چگونه درگذشت؟
او در ۴ ژوئیه ۱۹۳۴ بر اثر کم‌خونی آپلاستیک درگذشت؛ بیماری‌ای که در آن مغز استخوان توان ساختن کافی سلول‌های خون را از دست می‌دهد. علت آن را سال‌ها کار بدون محافظت با مواد پرتوزا و پرتو ایکس می‌دانند.
چرا نام پولونیوم را به یاد لهستان گذاشت؟
لهستان در آن زمان کشوری مستقل نبود و میان روسیه، پروس و اتریش تقسیم شده بود. این نام‌گذاری هم نشانه دلبستگی او به میهن بود و هم توجه جهان را به وضعیت لهستان جلب می‌کرد.
جمع‌بندی
ماری کوری دانشمندی لهستانی‌تبار بود که در فرانسه به یکی از اثرگذارترین چهره‌های تاریخ علم تبدیل شد. او نشان داد که پرتوزایی از درون خود اتم می‌آید، همراه پیر کوری پولونیوم و رادیوم را کشف کرد و با سال‌ها کار دشوار، رادیوم را جداسازی کرد. این دستاوردها برای او نوبل فیزیک ۱۹۰۳ را به‌طور مشترک و نوبل شیمی ۱۹۱۱ را به‌تنهایی به همراه آورد. کار او پایه فیزیک هسته‌ای و پرتودرمانی شد. او در ۱۹۳۴ بر اثر کم‌خونی آپلاستیک درگذشت. برای شناخت درست او، بهتر است سهم واقعی‌اش را از سهم بکرل، پیر کوری و دیگر همکارانش جدا کنیم؛ سهمی که حتی بدون افسانه‌ها هم بسیار بزرگ است.
