ادوارد جنر که بود و واکسیناسیون آبله را چگونه پیش برد؟
ادوارد جنر (۱۷۴۹ تا ۱۸۲۳) پزشک انگلیسی بود که در اواخر سدهٔ هجدهم روشی برای پیشگیری از آبلهٔ انسانی را با استفاده از آبلهٔ گاوی آزمود و منتشر کرد. او نخستین کسی نبود که به پیشگیری از آبله فکر کرد، اما کارش نقطه‌ای مهم در تاریخ واکسیناسیون شد. برای فهم اهمیت جنر باید هم خطر آبله در زمان او را دید و هم تفاوت آزمایش آن دوره با استانداردهای پزشکی امروز را.
پیش از جنر مردم چگونه از آبله پیشگیری می‌کردند؟
آبلهٔ انسانی بیماری‌ای بسیار خطرناک بود و جان شمار زیادی را می‌گرفت. پیش از روش جنر، در بخش‌هایی از جهان «آبله‌کوبی» رواج داشت: ماده‌ای از ضایعهٔ فرد مبتلا را به فرد سالم منتقل می‌کردند تا بیماری خفیف‌تری بگیرد و بعد ایمن شود. این کار گاهی موفق بود، اما خود می‌توانست بیماری شدید یا انتقال بیشتر آبله را در پی داشته باشد.
در ناحیه‌ای که جنر طبابت می‌کرد، گفته می‌شد کسانی که آبلهٔ گاوی گرفته‌اند کمتر به آبلهٔ انسانی دچار می‌شوند. او این مشاهدهٔ محلی را جدی گرفت و کوشید آن را بیازماید. مشاهده، هنوز اثبات علمی نبود؛ گام تعیین‌کننده، بررسی منظم‌تر و انتشار نتیجه برای نقد و تکرار بود.
آزمایش جنر چگونه انجام شد؟
جنر در ۱۷۹۶ ماده‌ای از ضایعهٔ آبلهٔ گاویِ زنی شیردوش را به پسری هشت‌ساله به نام جیمز فیپس منتقل کرد. سپس برای سنجیدن ایمنی، او را در معرض مادهٔ آبلهٔ انسانی قرار داد. پسر به آبله مبتلا نشد و جنر یافته‌هایش را در ۱۷۹۸ منتشر کرد. این ماجرا در تاریخ پزشکی مهم است، اما تکرار چنین آزمایشی بر کودک با معیارهای اخلاقی و ایمنی امروز پذیرفتنی نیست. نتیجهٔ آن آزمایش نیز به‌تنهایی برای اثبات ایمنی و کارایی یک روش در جمعیت‌های گوناگون کافی نبود.
| زمان | آنچه رخ داد | جایگاه در تاریخ پیشگیری |
|---|---|---|
| پیش از جنر | کاربرد شیوه‌های آبله‌کوبی در مناطق مختلف | پیشگیری از آبله پیشینه‌ای طولانی داشت. |
| ۱۷۹۶ | آزمایش جنر با آبلهٔ گاوی | امکان روشی متفاوت برای ایجاد محافظت مطرح شد. |
| ۱۷۹۸ | انتشار گزارش او | دیگران توانستند روش و نتیجه را بررسی کنند. |
| سده‌های بعد | بهبود واکسن و اجرای برنامه‌های گسترده | ریشه‌کنی آبله به کار جمعی و سازمان‌یافته وابسته شد. |
آیا جنر آبله را ریشه‌کن کرد؟
خیر. روش او یکی از آغازگاه‌های واکسیناسیون نوین بود، اما واکسن‌ها، شیوهٔ تولید و برنامه‌های بهداشت عمومی در دوره‌های بعد تغییر کردند. ریشه‌کنی آبله حاصل تلاش جهانیِ طولانی بود و ده‌ها سال پس از مرگ جنر به دست آمد. نسبت‌دادن این نتیجه به یک پزشک، نقش کارکنان سلامت، پژوهشگران و مردمی را که واکسینه شدند، پنهان می‌کند.
جنر پس از انتشار گزارش نیز برای گسترش روش خود تلاش کرد و در ۱۸۲۳ درگذشت. زندگی‌نامه‌اش نمونه‌ای است از مسیری که یک مشاهدهٔ محلی را به پرسش پزشکی تبدیل می‌کند؛ در عین حال یادآور فاصلهٔ بزرگ میان یک آزمایش تاریخی و فرایند دقیق، ایمن و اخلاقیِ ساخت واکسن در روزگار ماست.
دیدگاه‌ها
در حال بارگذاری دیدگاه‌ها…